Şəkərli diabet xəstələri necə pəhriz saxlamalıdır?
Şəkərli diabet bədənin qlükoza metabolizmini düzgün şəkildə idarə edə bilməməsi nəticəsində yaranan xəstəlikdir. Bu vəziyyətin idarə edilməsi üçün qida vərdişləri, həyat tərzi və müvafiq dərman müalicəsi əhəmiyyətli rol oynayır. Şəkərli diabeti olan şəxslər üçün pəhriz yalnız qidalanma tərzi deyil, həm də qan şəkərinin nəzarətdə saxlanmasına kömək edən vasitədir. Pəhriz qanda şəkərin miqdarının sürətlə yüksəlməsinin və ya enməsinin qarşısını alaraq, daha sabit göstəricilərdə saxlanmasına imkan verir.
Şəkərli diabetdə pəhrizin əhəmiyyəti
Şəkərli diabeti olan insanlar üçün düzgün pəhriz qan şəkəri səviyyəsinin stabilləşməsinə, çəkinin idarə olunmasına və metabolik proseslərin təkmilləşməsinə kömək edir. Pəhriz həmçinin ürək-damar xəstəlikləri, böyrək xəstəlikləri və sinir zədələnmələrinin kimi diabetlə bağlı digər ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün də xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Şəkərli diabet xəstələri üçün əsas pəhriz qaydaları
1. Karbohidratların keyfiyyətinə diqqət etmək tövsiyə olunur
Şəkərli diabet xəstələri üçün ən vacib pəhriz qaydalarından biri karbohidratların növü ilə bağlıdır. Aşağı qlikemik indeksə malik karbohidratlar daha gec həzm olunur və bu, qan şəkərinin sürətlə yüksələsinin qarşısını alır. Qidalarda qlikemik indeksin aşağı olması şəkərin daha uzun müddət bədəndə qalmasına və bunun nəticəsi kimi stabil qan şəkərinə səbəb olur.
Aşağı qlisemik indeksli qidalar bunlardır:
- Tam buğda çörəyi;
- Qəhvəyi düyü;
- Qarabaşaq;
- Yulaf;
- Paxlalılar.
Bu qidalar həmçinin liflə zəngindir və həzmi asanlaşdıraraq qan şəkərinin balansını qoruyur. Şəkərli diabet xəstələri yüksək qlikemik indeksə sahib ağ çörək, şəkərli içkilər və digər qidaların qəbulunu məhdudlaşdırmalıdırlar.
2. Yüksək lifli qidalar seçmək
Liflə zəngin qidalar şəkərin qan dövranına daxil olmasını yavaşladır və həzm sisteminin normal işləməsini dəstəkləyir. Bu növ qidalar həmçinin doyurucu olur. Bu da öz növbəsində diabet xəstələrinin çox yeməsinin qarşısını alır və çəkiyə nəzarət edilməsini asanlaşdırır. Lifli qidalar arasında ən faydalı olanlar bunlardır:
- Təzə tərəvəzlər;
- Meyvələr (şəkərli olmayanlar);
- Tam taxıl məhsulları;
- Noxud və paxlalılar.
3. Yağların idarə edilməsi
Şəkərli diabeti olan şəxslər sağlam yağlardan istifadəyə diqqət yetirməlidirlər. Zeytun yağı, avokado, qoz və balıq yağları kimi doymamış yağlar qanda şəkər səviyyəsini artırmadan ürək sağlamlığını qorumağa kömək edir. Doymuş yağlardan və trans yağlardan, məsələn, qızartmalardan və hazır yeməklərdən qaçmaq lazımdır. Çünki bunlar ürək-damar xəstəlikləri riskini artırır.
4. Az-az, amma müntəzəm yemək
Böyük porsiyalarla yeməkdən imtina etmək və bunun əvəzinə gün ərzində az-az, amma müntəzəm yemək qan şəkərinin sabit qalmasına kömək edir. Şəkərli diabet xəstələri gündə üç əsas və iki ara yemək yeməli, beləliklə, qan şəkərini çox sürətlə yüksəlmədən qorumalıdırlar.
5. Şəkərdən uzaq durmaq
Şəkərli diabeti olan şəxslər şəkərli içkilərdən, şirniyyatlardan və emal olunmuş qidalardan tamamilə çəkinməlidirlər. Bu qidalar qan şəkərinin ani yüksəlməsinə səbəb olur, bu da diabetli şəxslər üçün təhlükəlidir. Bunun yerinə, şəkərsiz və ya təbii şəkər olan məhsullara üstünlük verilməlidir.
6. Zülalların düzgün paylanması
Zülalların qəbulu da pəhrizin vacib bir hissəsidir. Zülallar qan şəkərinin sabit qalmasına kömək edir və əzələ kütləsinin qorunmasına yardım edir. Sağlam zülal mənbələri bunlardır:
- Toyuq və hind toyuğu;
- Balıq;
- Yumurta;
- Paxlalılar.
Maye qəbulu
Şəkərli diabet xəstələri gün ərzində kifayət qədər su içməlidirlər. Su bədənin metabolik funksiyalarını dəstəkləyir, eyni zamanda böyrəklərin düzgün işləməsini təmin edir. Şəkərli diabeti olan insanlar şirniyyatdan və qazlı içkilərdən uzaq durmalı, yalnız təbii su və ya şəkərsiz içkilər qəbul etməlidirlər.
Şəkərli diabeti olan xəstələr üçün pəhriz idarəetmə məsləhətləri
- Həkimlə və dietoloqla məsləhətləşmək: Hər bir diabet xəstəsi fərqli olduğundan həkim və dietoloq tərəfindən hazırlanmış xüsusi pəhriz planı tövsiyə edilir.
- Qan şəkəri səviyyəsini izləmək: Yeməklərdən əvvəl və sonra qan şəkərini ölçmək pəhrizin təsirini qiymətləndirməyə kömək edir.
- Fiziki aktivlik: Hər gün mütəmadi olaraq fiziki fəaliyyət, xüsusilə gəzinti və yüngül məşqlər, qan şəkərini nizama salmağa kömək edir.
Şəkərli diabet xəstələri üçün düzgün pəhriz yalnız qanda şəkər səviyyəsini tənzimləməyə kömək etmir, həm də uzunmüddətli sağlamlıq problemlərinin qarşısını alır. Aşağı qlikemik indeksli karbohidratlar, yüksək lifli qidalar, sağlam yağlar və müntəzəm yeməklər diabetin idarə edilməsində əsas rol oynayır. Həmçinin, qan şəkərinin müntəzəm ölçülməsi və sağlam həyat tərzi şəkərli diabetlə mübarizədə vacib tədbirlərdir.