Qan şəkərini ac, yoxsa toxqarına ölçmək lazımdır?
Qan şəkərinin düzgün ölçülməsi şəkərli diabetin diaqnostikası, müalicəsi və nəzarəti üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Qan şəkəri səviyyəsi gün ərzində dəyişdiyindən, ölçmənin ac və ya tox qarnına aparılması müayinə məqsədindən asılı olaraq müəyyən edilir. Bu məqalədə qan şəkərinin nə zaman və hansı şərtlər altında ölçülməli olduğunu ətraflı izah edəcəyik.
Qan şəkərinin ölçülməsinin növləri və məqsədi
Qan şəkərini ölçmək üçün iki əsas üsul var:
- Qan şəkərini acqarına ölçmək (açlıq qlikemiyası);
- Qan şəkərini toxqarına ölçmək (postprandial qlikemiya).
Bu ölçmə növləri şəkərli diabetin aşkarlanması, müalicənin effektivliyinin dəyərləndirilməsi və ümumi metabolik vəziyyətin təhlili üçün istifadə olunur.
Qan şəkərinin acqarına ölçülməsi
Məqsəd:
Qan şəkəri səviyyəsinin acqarına ölçülməsi bədənin insulindən necə istifadə etdiyini və maddələr mübadiləsinin normal işləyib-işləmədiyini müəyyən etmək üçün aparılır.
Ölçmə şərtləri:
- Son qida qəbulundan sonra ən azı 8-12 saat keçməlidir;
- Su içməyə icazə verilir, lakin çay, qəhvə və şəkərli içkilərdən uzaq durmaq lazımdır;
- Ölçmə səhər saatlarında edilməlidir, çünki bu vaxt şəkər səviyyəsi daha stabil olur.
Normal göstəricilər:
- Sağlam insanlarda: 70-99 mg/dL (3.9-5.5 mmol/L)
- Prediabet halında: 100-125 mg/dL (5.6-6.9 mmol/L)
- Şəkərli diabet xəstələrində: ≥126 mg/dL (≥7.0 mmol/L)
Açlıq qan şəkərinin normadan yüksək olması insulinin düzgün işləmədiyini və ya kifayət qədər ifraz olunmadığını göstərə bilər.
Qan şəkərinin toxqarına ölçülməsi
Məqsəd:
Qan şəkəri səviyyəsinin toxqarına ölçülməsi orqanizmin yeməkdən sonra qlükozanı nə dərəcədə sürətlə emal etdiyini və insulinin effektiv işləyib-işləmədiyini dəyərləndirmək üçün aparılır.
Ölçmə şərtləri:
- Son qida qəbulundan 1-2 saat sonra ölçülməlidir.
- Şəkərli və ya yüksək karbohidratlı qidaların qəbulundan sonra qan şəkəri daha yüksək ola bilər.
- Ölçmə üçün yeməkdən sonra ən çox 2 saat gözlənilir, çünki bu zaman qanda şəkər səviyyəsi zirvə həddinə çatır.
Normal göstəricilər:
- Sağlam insanlarda: <140 mg/dL (<7.8 mmol/L)
- Prediabet halında: 140-199 mg/dL (7.8-11.0 mmol/L)
- Şəkərli diabet xəstələrində: ≥200 mg/dL (≥11.1 mmol/L)
Toxqarına qan şəkərinin yüksək olması insulin müqaviməti və ya şəkərli diabetin əlaməti ola bilər.
Hansı hallarda hər iki ölçmə üsulu tətbiq edilməlidir?
- Diabet diaqnozu üçün: Qan şəkərinin həm ac, həm də toxqarına ölçülməsi məsləhət görülür;
- Müalicənin effektivliyini izləmək üçün: Hər iki ölçmə üsulu şəkərli diabet xəstələrində gün ərzində qan şəkərinin dəyişməsini təhlil etmək məqsədilə faydalıdır;
- Hamiləlik dövründə diabetinin nəzarəti üçün: Hamiləlik zamanı qan şəkəri səviyyəsi diqqətlə izlənilməlidir və həm ac, həm də toxqarına ölçülməsi tövsiyə edilir.
İki ölçmə üsulundan birini seçmək müayinə məqsədindən asılıdır. Açlıq qan şəkəri bədənin insulin funksiyasını qiymətləndirmək üçün istifadə edilir, toxqarına ölçmə isə orqanizmin qlükozanı necə istifadə etdiyini göstərir. Diabet riski olan şəxslər mütəmadi olaraq qan şəkərini ölçməli və sağlam həyat tərzi sürməlidirlər.