Şəkərli və şəkərsiz diabetin fərqləri: əsas məlumatlar və yanaşmalar
Diabet orqanizmin düzgün şəkildə insulin istehsal edə bilməməsi və ya insulinin hüceyrələr tərəfindən effektiv şəkildə istifadə edilməməsi nəticəsində meydana gələn metabolik xəstəlikdir. Diabet xəstəliyi iki əsas kateqoriyaya bölünür: şəkərli diabet (tip 1 və tip 2) və şəkərsiz diabet (yəni, insipidus diabet). Bu iki növ arasındakı əsas fərqlər həm müalicə, həm də xəstələrin gündəlik həyatına təsir edən amillərdən irəli gəlir. Bu yazımızda şəkərli və şəkərsiz diabet arasındakı fərqlər ətraflı şəkildə izah etmişik.
1. Şəkərli diabet
Şəkərli diabet orqanizmin düzgün şəkildə insulin istehsal edə bilməməsi və ya bədəndəki hüceyrələrin insulinə qarşı müqavimət göstərməsi nəticəsində yaranan xəstəlikdir. Şəkərli diabetin iki əsas növü mövcuddur:
-
Tip 1 Diabet: Ən çox uşaqlıqda və gənc yaşlarda rast gəlinən bu növ şəkərli biabet pankreasda (mədəaltı vəzidə) insulin istehsal edən hüceyrələrin zədələnməsi ilə xarakterizə olunur. Bunun nəticəsində orqanizm insulin istehsal edə bilmir, xəstələr isə mütəmadi olaraq insulin müalicəsi almalı olurlar. Tip 1 diabetin səbəbi genetik və immunoloji faktorlar ilə bağlıdır.
-
Tip 2 Diabet: Tip 2 diabet daha çox yetkin yaşlarda yaranır və insulinə qarşı müqavimət və ya pankreasın insulini kifayət qədər istehsal etməməsi nəticəsində baş verir. Bu tip diabet həyat tərzi amilləri (məsələn, artıq çəki, fiziki fəallığın olmaması və qeyri-sağlam qidalanma) ilə sıx əlaqəlidir. Tip 2 diabetdə insulin hələ də istehsal olunur, amma orqanizm onu düzgün istifadə edə bilmir.
Şəkərli diabetin əsas xüsusiyyətlərindən biri onun qan şəkərinin yüksəlməsi hallarında (hiperqlikemiya) yaranmasıdır. Bu, orqanizm üçün ciddi fəsadlara səbəb ola bilər, çünki yüksək qan şəkəri damarlar, sinirlər, böyrəklər və digər orqanları zədələyə bilər.
2. Şəkərsiz diabet
Şəkərsiz diabet və ya insipidus diabet bədəndə kifayət qədər antidiüretik hormonun (ADH) sintez edilməməsi və ya bu hormonun bədən tərəfindən düzgün istifadə edilməməsi nəticəsində yaranır. ADH böyrəklərin suyu udmasına və sidik yaranmasına kömək edən hormondur. Şəkərsiz diabetin iki növü mövcuddur:
-
Mərkəzi (ya da neyrogen) şəkərsiz diabet: Bu tip diabet hipotalamus və ya hipofiz vəzi kimi beyin nahiyələrində ADH hormonunun kifayət qədər sintez edilməməsi nəticəsində yaranır. Bu vəziyyətin səbəbləri arasında travma, infeksiyalar və bəzi genetik amillər ola bilər.
-
Nefrogenik şəkərsiz diabet: Bu növ diabet böyrəklərin ADH hormonuna qarşı müqavimət göstərməsi ilə bağlıdır. Bu vəziyyət böyrək funksiyalarının pozulmasına və sidik istehsalının düzgün tənzimlənməməsinə səbəb olur. Nefrogenik şəkərsiz diabet genetik və ya bəzi dərmanların yan təsiri nəticəsində inkişaf edə bilər.
Şəkərsiz diabetin əsas xüsusiyyəti çox sidik ifrazı və susuzluq hissinin artmasıdır. Xəstələr gündəlik çox miqdarda sidik istehsal edirlər, bəzən bu miqdar 10-12 litrə qədər çata bilər. Şəkərsiz diabetdə qan şəkərinin səviyyəsi normada və ya aşağı olur, bu səbəbdən O “şəkərsiz” adlanır.
3. Şəkərli və şəkərsiz diabetin əsas fərqləri
Qan şəkəri səviyyəsi
- Şəkərli diabetdə: Qanda şəkərin səviyyəsi yüksək olur. Şəkərli diabetin əsas əlaməti hiperqlikemiyadır, yəni orqanizm düzgün şəkildə şəkəri metabolizə edə bilməməsidir.
- Şəkərsiz diabetdə: Qanda şəkərin səviyyəsi normal və ya hətta aşağıdır. Bu xəstələrdə şəkər səviyyəsinin artması müşahidə edilmir, çünki əsas problem insulinin və şəkərin bədəndə necə istifadə edilməsindədir.
Əlamətlər
- Şəkərli diabet: Şəkərli diabetin əsas əlamətləri arasında susuzluq, tez-tez sidik ifrazı, yorğunluq, görmə problemləri və yara sağalmasının gecikməsi var.
- Şəkərsiz diabet: Şəkərsiz diabetin əsas əlamətləri arasında həddən artıq sidik istehsalı (poliuriya) və artan susuzluq (polidipsiya) var. Şəkərsiz diabetdə qan şəkəri normada qalır.
Müalicə üsulları
- Şəkərli diabet: Müalicə insulin və ya oral dərmanlarla qan şəkərinin tənzimlənməsi ilə həyata keçirilir. Tip 1 diabet xəstələri insulin müalicəsi alır, tip 2 diabetdə isə insulin ilə yanaşı dərman preparatlarından da istifadə edilə bilər.
- Şəkərsiz diabet: Müalicə ADH hormonu və ya onun analoqları ilə həyata keçirilir. Mərkəzi şəkərsiz diabet üçün desmopressin kimi dərmanlar tövsiyə edilə bilər.
Xəstəliyin səbəbləri
- Şəkərli diabet: Genetik faktorlardan, hormon pozuntularından və həyat tərzindən (artıq çəki, qeyri-sağlam qidalanma) qaynaqlanır.
- Şəkərsiz diabet: ADH hormonunun istehsalının pozulması və ya böyrəklərin bu hormona qarşı müqaviməti ilə əlaqələndirilir.
Şəkərli və şəkərsiz diabetin hər ikisi ciddi sağlamlıq problemləri yaratma potensialına malik olsa da, fərqli patofizioloji mexanizmlər və müalicə yanaşmaları ilə xarakterizə olunurlar. Şəkərli diabetin əsas səsbəbləri kimi yüksək qan şəkərinin olması və insulinin düzgün istifadə edilməməsi göstərilir. Şəkərsiz diabetdə isə ADH hormonunun çatışmazlığı və ya bu hormonun böyrəklərdə düzgün fəaliyyət göstərməməsi səbəbindən çox sidik istehsalı və artan susuzluq müşahidə olunur. Bu fərqləri nəzərə alaraq, hər iki növ diabetin müalicəsi fərqli yanaşmalar və dərmanlar tələb edir.
