Tip 1 və tip 2 şəkərli diabetin fərqləri nədədir?

Tip 1 və tip 2 şəkərli diabetin fərqləri

Şəkərli diabet orqanizmin şəkəri düzgün şəkildə istifadə edə bilməməsi və ya insulin istehsal etməməsi nəticəsində meydana gələn metabolik pozuntudır. Diabetin iki əsas növü mövcuddur: Tip 1 və Tip 2 şəkərli diabet. Bu iki növ xəstəliyin yaranma səbəbləri, inkişaf prosesləri, müalicə yanaşmaları və əlamətləri baxımından əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Aşağıda Tip 1 və Tip 2 şəkərli diabetin əsas fərqlərinin geniş izahı verilib.

1. Xəstəliyin yaranma səbəbləri və patofiziologiyası

• Tip 1 şəkərli diabet: Tip 1 diabet əsasən genetik və immunoloji amillərlə əlaqələndirilir. Bu növ diabetdə bədənin immun sistemi pankreasda (mədəaltı vəzidə) insulin istehsal edən beta hüceyrələrini zədələyir və ya məhv edir. Nəticədə, insulin istehsalı dayanır. Tip 1 diabet daha çox uşaqlarda və gənclərdə meydana gəlir və sürətlə inkişaf edir. Bunun səbəbi bədənin insulin istehsalını kəskin şəkildə dayandırmasıdır.

• Tip 2 şəkərli diabet: Tip 2 diabetin yaranma səbəbləri arasında ən böyük rol oynayan faktorlar həyat tərzi, irsi amillər və ətraf mühitin təsiridir. Bu növ diabetdə bədənin insulin istehsalını davam etdirməsinə baxmayaraq, hüceyrələr insulinə qarşı müqavimət göstərir. Bu vəziyyət “insulin müqaviməti” adlandırılır. Tip 2 diabet əsasən yaşlı insanlarda, yuxarı çəkili şəxslərdə və fiziki cəhətdən aktiv olmayan insanlarda inkişaf edir.

2. Əlamətlər və simptomlar

• Tip 1 şəkərli diabet: Tip 1 diabetin ən əsas əlamətləri arasında tez-tez susamaq, çox sidik ifrazı, tez yorulma, göz bulanması, yaraların çətin sağalması və bəzi hallarda çəki azalması yer alır. Xəstəlik adətən sürətlə inkişaf edir və əlamətlər qısa müddət ərzində şiddətlənə bilər. Bəzi xəstələrdə qidalanma və həyat tərzi ilə əlaqədar heç bir problem müşahidə edilmədən belə ani şəkər yüksəlməsi baş verə bilər.

• Tip 2 şəkərli diabet: Tip 2 diabetin əlamətləri daha yavaş və tədricən inkişaf edir. Bu növ diabetin əlamətləri arasında tez-tez susamaq, tez-tez sidik ifrazı, yorğunluq, bulanıq görmə və yara və infeksiyaların çətin sağalması yer alır. Bəzi insanlar, xüsusilə erkən mərhələlərdə, heç bir əlamət hiss etməyə bilər və xəstəlik yalnız qan şəkəri testləri ilə aşkar edilər. Tip 2 diabet bəzən uzun müddət ərzində az və ya heç bir simptom göstərmədən inkişaf edə bilər.

3. Müalicə və idarəetmə yanaşmaları

• Tip 1 şəkərli diabet: Tip 1 diabetin müalicəsi əsasən insulin müalicəsinə əsaslanır. Çünki bu növ diabetdə orqanizm insulin istehsal etmir, xəstələr isə insulini iynə şəklində vurdurmalı olurlar. İnformasiya texnologiyaları, insulin pompaları və müasir insulin preparatları bu müalicəni daha effektiv və asan hala gətirib. Tip 1 diabetlə yaşayan şəxslər mütəmadi olaraq qan şəkərini yoxlamalı və düzgün insulin dozasını müəyyən etməlidirlər. Həmçinin, düzgün qidalanma və müntəzəm fiziki fəaliyyət də olduqca vacibdir.

• Tip 2 şəkərli diabet: Tip 2 diabetin müalicəsi ilk növbədə həyat tərzi dəyişikliklərinə və original dərmanların istifadəsinə əsaslanır. Aktiv həyat tərzi, düzgün qidalanma və fiziki fəaliyyət bu növ diabetin idarə edilməsində əsas şərtlərdir. Əgər bu yanaşmalar nəticə vermirsə, dərman müalicəsi və bəzən də insulin istifadəsinə başlanıla bilər. Tip 2 diabetin müalicəsində metformin, sulfonilürealar, GLP-1 reseptor aqonistləri və digər dərmanlar istifadə edilə bilər.

4. Xəstəliyin gedişi və fəsadları

• Tip 1 şəkərli diabet: Tip 1 diabet daha sürətlə inkişaf edə bilər və vaxtında müalicə edilmədikdə ciddi fəsadlara yol açar. Xəstəlik şəkərli diabetin digər fəsadlarına, o cümlədən böyrək xəstəlikləri, görmə problemləri, sinir zədələnməsi (neyropatiya) və ürək-damar xəstəliklərinə səbəb ola bilər. Bununla yanaşı, ciddi hipoqlisemiya və ya ketoasidoz kimi həyati təhlükə daşıyan klinik hallar meydana gələ bilər.

• Tip 2 şəkərli diabet: Tip 2 diabetdə xəstəliyin inkişafı daha ləng olur və bəzən erkən mərhələlərdə müalicə edilmədən uzun müddət davam edir. Hətta bəzi insanlar xəstəliyi hiss etmədən yaşaya bilər. Lakin zaman keçdikcə yüksək qan şəkəri səbəbindən damarlar, ürək, böyrəklər və sinir sistemi zədələnə bilər. Xəstəlik müalicə edilmədikdə və ya yanlış müalicə edildikdə şəkərli diabetin ağır fəsadları, o cümlədən ürək-damar xəstəlikləri, böyrək çatışmazlığı və görmənin itməsi baş verə bilər.

5. İrsiyyət və risk amilləri

• Tip 1 şəkərli diabet: Tip 1 diabetin yaranmasında irsi faktorlar müəyyən rol oynasa da, xəstəliyi təkbaşına izah edə bilməzlər. Bu diabet növü əsasən immun sisteminin səhvən öz beta hüceyrələrini hədəf alması ilə bağlıdır. Ailədə şəkərli diabeti olan şəxslərin olması riski artırsa da, bu risk tip 2 diabetdə olduğu qədər yüksək deyil.

• Tip 2 şəkərli diabet: Tip 2 diabetdə genetik faktorlar, həyat tərzi və ətraf mühitin təsiri əhəmiyyətli rol oynayır. Artıq çəki, qeyri-sağlam qidalanma və fiziki aktivliyin azlığı tip 2 diabetin inkişafında əsas risk amilləridir. Əgər ailədə bu növ diabet olan şəxslər varsa, o zaman risk daha yüksəkdir.

Tip 1 və Tip 2 şəkərli diabet arasındakı əsas fərqlər onların yaranma səbəblərində, əlamətlərində, müalicə yanaşmalarında və xəstəliyin gedişatında özünü göstərir. Tip 1 diabet daha çox uşaqlarda və gənclərdə rast gəlinir və insulin istehsalının dayanması ilə xarakterizə olunur. Tip 2 diabet isə əsasən yaşlılarda və qeyri-sağlam həyat tərzi keçirən insanlarda inkişaf edir və artmış insulin müqavimətinin nəticəsi kimi ortaya çıxır. Hər iki növ diabetin düzgün idarə edilməsi xəstələrin həyat keyfiyyətini artırır və uzunmüddətli fəsadların qarşısını alır.